Er zat een heel leven tussen - Udritcha Millerson-Richard

Er zat een heel leven tussen - Udritcha Millerson-Richard

Vijfeneenhalf jaar. Zo lang deed ik over een opleiding die officieel vier jaar duurt. Maar toen ik uiteindelijk mijn diploma van de Hogeschool van Amsterdam in handen had, voelde het gek genoeg helemaal niet alsof ik anderhalf jaar te laat was.

Ik was afgestudeerd aan Creative Business. Eindelijk, dat hbo-diploma waarvoor ik me ooit had ingeschreven omdat ik dacht: dit gaat mij helpen om verder te komen, om mezelf te ontwikkelen en aantrekkelijker te worden op de arbeidsmarkt.

Heel praktisch dus, alleen bleek dat papiertje vijfenhalf jaar later voor iets totaal anders te staan. Want tussen mijn eerste schooldag en het moment waarop ik afstudeerde zat niet alleen een opleiding. Er zat een heel leven tussen.

Luisteren naar

Vanaf het moment dat ik me kan herinneren, had ik grote dromen. Zo groot zelfs dat ik ze ooit in een lijstje stopte. Dingen die ik wilde doen zodra ik achttien werd en mijn avontuur eindelijk kon beginnen. Alsof het leven ergens op mij stond te wachten en ik alleen nog oud genoeg moest worden om ernaartoe te mogen. Schattig. Achttien werd ik vanzelf. Dat avontuur bleek iets ingewikkelder.

Al vanaf de basisschool kreeg ik regelmatig te horen dat ik te veel was. Te aanwezig, te nieuwsgierig, te uitgesproken en te ambitieus. En als je vaak genoeg het gevoel krijgt dat er iets aan je bijgeschaafd moet worden voordat je ergens tussen past, gebeurt er vanzelf iets geks. Op een gegeven moment heb je daar niemand anders meer voor nodig, dan doe je het gewoon zelf.

Dus luisterde ik naar mensen van wie ik dacht dat ze het beter wisten. Mensen waarvan ik aannam dat ze het goed met mij voorhadden en mij wel zouden vertellen welke kant ik op moest, wat verstandig was, wat haalbaar was en wanneer iets genoeg was.
Mijn grootste spijt is inmiddels niet eens dat ik naar hen heb geluisterd. Het is dat ik daardoor zo lang niet naar mezelf heb geluisterd.

‘Je moet gewoon je eigen ding doen’

Ja. Die! Misschien wel een van de meest ironische adviezen die ik in mijn leven heb gekregen. ‘Je moet niet zo naar anderen kijken.’ En ‘Je moet gewoon je eigen ding doen.’ Ondertussen leerde ik ook dat anders zijn vooral niet te zichtbaar moest worden. Doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg. Droom gerust, maar houd het een beetje realistisch. Ontwikkel jezelf, maar word vooral niet te ambitieus.

En als je iets doet wat een ander niet begrijpt? Dan mag je het eerst even uitgebreid komen verklaren. Ik heb lang gedacht dat ik toestemming nodig had om serieus genomen te worden. En dat neem je mee. Naar vriendschappen, naar werk, naar keuzes en zelfs naar dromen waarvan je ooit zeker wist dat ze van jou waren.

Op mijn werk liep ik daar opnieuw tegenaan. Ik wilde leren, nieuwe dingen proberen. Als ik iets interessant vond, wilde ik weten hoe het werkte en als er een uitdaging langskwam, dacht ik meestal; kom maar door. Blijkbaar is dat niet overal een kwaliteit. Ik wilde te veel, ik moest rustiger aan doen. Ondertussen zag ik kansen en rollen waar ik interesse in had gewoon aan mijn neus voorbijgaan.

Dus probeerde ik andere werkplekken. Ook daar dacht ik uiteindelijk… mwah. En ergens tussen al die verstandige keuzes die ik probeerde te maken, deed ik eindelijk iets behoorlijk onverstandigs. Althans, volgens sommigen. Ik ging studeren, geen cursusje, geen opleiding van een paar maanden. Nee hoor, deze moeder dacht doodleuk: weet je wat een uitstekend idee is? Een vierjarige hbo-opleiding.

Maar je hebt toch kinderen?

Ja, inderdaad. Voor een deel van mijn omgeving was mijn besluit behoorlijk onlogisch. Ik was moeder, ik had verantwoordelijkheden en een gezin. Waarom zou ik daar in vredesnaam ook nog een volledige opleiding naast zetten?
Zelf dacht ik er eerlijk gezegd veel minder spectaculair over. Ik wilde meer uit mezelf halen. Ik wilde mezelf ontwikkelen. En heel praktisch, met een hbo-diploma zou ik aantrekkelijker worden op de arbeidsmarkt.

Dus begon ik aan Creative Business aan HvA. Zelfs tijdens de introductieweek werd mij al duidelijk gemaakt dat studeren als moeder van kleine kinderen niet bepaald de meest voor de hand liggende route was. Kinderen vragen aandacht, een opleiding vraagt aandacht. En ergens daartussen moest ik blijkbaar zelf ook nog bestaan.

Wat soms een beetje vergeten werd, was dat ik niet als een blanco vel papier die school binnenliep. Ik was een volwassen vrouw. Ik had gewerkt, soort van geleefd en ik had al een mbo-4-opleiding Sociaal Cultureel Werk afgerond terwijl ik zwanger was van mijn eerste dochter. Ik had dus ook kennis opgedaan op plekken waar helaas geen studiepunten voor werden uitgedeeld.

En toch merkte ik dat ik ook hier af en toe mijn plekje moest veroveren. Achteraf gezien was dat misschien nog het makkelijkste gedeelte, want als iemand mij op die eerste schooldag even apart had genomen en had gezegd wat er de komende jaren allemaal zou gebeuren, had ik waarschijnlijk vriendelijk bedankt en was ik weer naar huis gegaan. Gelukkig werkt het leven niet zo.

En toen begon het

Het eerste jaar: een oogoperatie. Want waarom rustig beginnen? Door die operatie kreeg ik uitstel voor een deel van mijn propedeuse. Niet lang daarna kwam corona en veranderde ons huis, zoals bij zoveel gezinnen, ineens in een school, kantoor, opvang, collegezaal en o ja... we moesten er ook nog wonen. Met twee dochters, verschillende schoolroosters, werk en mijn studie was het soms één grote logistieke puzzel. Maar uiteindelijk vonden we daar gek genoeg een ritme in, zelfs knus.

Nou ja, meestal. Er speelde iets heel anders. Vlak voor de pandemie had ik te horen gekregen dat ik een keuze moest maken. Als wij nog een kindje wilden, konden we die beslissing niet eindeloos uitstellen. Na veel gesprekken besloten mijn man en ik samen met het ziekenhuis om het nog één keer te proberen. Dus daar zat ik, moeder van twee kinderen, student, werkend en zwanger.

Prima. Volkomen normaal. Het leven was precies vol genoeg. Totdat het dat niet meer was. Na achttien weken verloor ik ons gezonde meisje. Mijn lichaam kon haar niet langer dragen en ineens deed werkelijk niets anders er nog toe.

Ik zat nog in mijn propedeuseperiode. Door mijn oogoperatie had ik uitstel gekregen en ik moest nog één vak halen. Maar in plaats van achter mijn laptop zat ik in het ziekenhuis. Ik verloor mijn dochtertje en een tijdlang voelde het alsof ik samen met haar ook mijn stem verloor.

Thuis liepen ondertussen twee prachtige meisjes rond die hun zusje hadden verloren en daar ieder op hun eigen manier mee omgingen. Ik kreeg ontzettend veel steun van familie, vrienden en geloofsgenoten. Ik rouwde, ik huilde, ik had mijn momenten en ik heb nooit gedaan alsof die er niet waren. Maar blijkbaar vond een deel van mijn brein midden in dit alles ook dat we nog even over school moesten praten, want in het ziekenhuis besloot ik dat ik dat laatste vak voor de zomervakantie zou halen. Waarom? Geen idee. Nou ja, inmiddels wel. Doorgaan, dat kon ik, dus de eerste dag dat ik thuis was, ging ik aan de slag. En ik haalde mijn propedeuse.

Destijds vond ik dat sterk, kijk mij eens, ik ga door! Pas jaren later begreep ik dat doorgaan niet altijd hetzelfde is als verwerken. Maar daar was ik toen nog lang niet.

Oké. We gaan stoppen…

Na het verlies van onze dochter bleef het ziekenhuis betrokken. Mijn man en ik hadden uiteindelijk besloten dat ons gezin goed was zoals het was. Na alles wat er was gebeurd, zouden we stoppen. Prima besluit. Duidelijk, tot ik me op een dag niet helemaal lekker voelde. Ik belde het ziekenhuis, om een lang verhaal kort te maken: tijdens onze bedenktijd bleek ik zwanger te zijn van ons vierde kindje.

Ja, ik weet het. Blijkbaar had het leven nog wat extra hoofdstukken klaarliggen en ook deze zwangerschap verliep niet zoals gehoopt. Mijn zoon werd extreem vroeg geboren. Vanaf dat moment werd mijn wereld heel klein.

School? Studiepunten? Deadlines? Wanneer ik zou afstuderen? Het kon me werkelijk gestolen worden. Mijn wereld draaide om mijn kind, om mijn gezin, om vandaag doorkomen en hopen dat morgen ook zou komen. Mijn studie verdween naar de achtergrond. En dat moest ook, niet omdat ik niet meer ambitieus was, niet omdat ik het niveau niet aankon, niet omdat ik had opgegeven. Het leven had simpelweg andere prioriteiten voor mij bepaald.

Overleven vs verwerken

Gelukkig kwam uiteindelijk het moment waarop het steeds beter ging met mijn zoon. Eindelijk. Dit is normaal gesproken het punt in het verhaal waarop de muziek aanzwelt. Kind doet het goed, moeder pakt haar leven weer op, studieboek open en diploma halen. Eind goed, al goed.

Nou, nee dus, want toen het eindelijk goed ging met hem, ging het met mij juist niet goed. Tijdens alle chaos had ik gefunctioneerd. Zorgen. Regelen. Hopen. Doorgaan, nog een keer doorgaan en daarna voor de zekerheid nog een keer. Er was helemaal geen ruimte geweest om te bevatten wat er eigenlijk allemaal was gebeurd.

Die ruimte kwam pas toen het gevaar voorbij was en daarin kwam ook de PTSS. Dat vond ik misschien nog wel het meest verwarrende. We hadden het gered, het ging goed met mijn kind. Dit was toch het moment waarop ik blij moest zijn? Waarom stond mijn eigen systeem dan ineens in brand? Ik moest leren dat overleven en verwerken twee totaal verschillende dingen zijn. Ik was heel goed geworden in het eerste. Het tweede? Daar had ik blijkbaar nog wat huiswerk in. En nee, daar kreeg ik helaas geen studiepunten voor.

Misschien hoefde ik niet harder mijn best te doen

Ergens bestond mijn opleiding ondertussen nog steeds: studiepunten, opdrachten, projecten. En dat diploma waarvoor ik me ooit had ingeschreven omdat ik dacht dat het mij verder zou helpen op de arbeidsmarkt. 
Alleen was ik niet meer dezelfde vrouw die jaren eerder die school binnen was gelopen. En toen ik mijn studie weer echt begon op te pakken, gebeurde er iets wat ik niet had verwacht. Ik begon mezelf erin te herkennen in de onderwerpen die mijn aandacht trokken, in de vragen die ik stelde, in mijn behoefte om niet alleen te kijken naar wát er gebeurt, maar vooral naar wáárom.

Waarom landt communicatie bij de ene persoon wel en bij de andere niet? Waarom worden sommige verhalen gehoord en andere niet? Waarom noemen we bepaalde systemen normaal terwijl ze voor een hele groep mensen helemaal niet werken? Waarom doen mensen eigenlijk wat ze doen?

En ja hoor, daar was ze weer. Dat meisje dat te nieuwsgierig was, te veel vragen stelde, te aanwezig was en te uitgesproken. Alleen begon ik langzaam te begrijpen dat misschien niet alles wat jarenlang als ‘te’ was bestempeld ook daadwerkelijk minder moest. Mijn nieuwsgierigheid hielp me onderzoeken. Mijn gevoeligheid hielp me kijken naar wat er onder een verhaal zat. Mijn behoefte om verbanden te leggen hielp me complexe vraagstukken terug te brengen naar de kern.

En mijn stem? Die kwam langzaam terug. Niet doordat iemand mij toestemming gaf om hem te gebruiken, maar doordat ik hem zelf steeds serieuzer begon te nemen. Misschien was ik tijdens die opleiding helemaal niet bezig om een betere versie van mezelf te worden. Misschien was ik vooral bezig allerlei lagen af te pellen die ik in de jaren daarvoor had aangebracht om ergens tussen te passen.

Het papiertje en het vertrouwen

Vijfeneenhalf jaar nadat ik aan Creative Business begon, was ik klaar. Afgestudeerd. Echt klaar! Geen deadline meer. Geen ontbrekend studiepunt. Geen ‘Je moet alleen nog even…' Klaar!
En natuurlijk betekent mijn diploma dat ik heb bewezen dat ik het niveau aankon, maar het grappige is: dat was uiteindelijk helemaal niet wat ik nog hoefde te bewijzen. Het studeren zelf was nooit het probleem geweest. Het leven eromheen was nogal... aanwezig. Dat diploma staat voor mij daarom ook voor veel meer dan Creative Business.

Voor een oogoperatie, voor corona, voor ons meisje, voor die propedeuse die ik blijkbaar per se moest halen, voor mijn zoon, voor ziekenhuizen, voor angst, voor PTSS, voor doorgaan, voor uiteindelijk leren stoppen, voor opnieuw beginnen en voor mezelf langzaam weer terugvinden. Ik begon aan de HvA omdat ik dacht dat ik een diploma nodig had om verder te komen. Ik liep er vijfeneenhalf jaar later weg met iets wat ik veel harder nodig had. Vertrouwen in mijn eigen stem!

Dat lijstje

Soms denk ik terug aan dat meisje met haar grote dromen. Het meisje dat ooit een lijstje maakte voor wanneer ze achttien zou worden. Ze dacht dat haar avontuur dan zou beginnen. Dat ze een pad zou kiezen, dat netjes zou volgen en dat dat haar uiteindelijk ergens zou brengen. 

Nou meisje, ik heb nieuws voor je. We hebben werkelijk geen enkel pad netjes gevolgd. We hebben omwegen gemaakt, naar anderen geluisterd terwijl we beter naar onszelf hadden kunnen luisteren. We zijn gevallen, opnieuw begonnen, moeder geworden, hebben liefgehad, verloren, gerouwd, overleefd, stilgestaan en zijn uiteindelijk weer verdergegaan. En ergens daartussen hebben we ook nog even een hbo-opleiding afgerond.

Niet slecht! Vroeger had ik dat diploma misschien omhoog willen houden als bewijs voor iedereen die ooit aan mij twijfelde. Zie je wel? Ik kan het wel. Maar eigenlijk interesseert me dat steeds minder. Want dat diploma hoefde uiteindelijk niets aan hen te bewijzen. Het bevestigde iets aan mij, dat mijn nieuwsgierigheid er nog is, mijn ambitie, mijn stem, mijn behoefte om dingen te onderzoeken, verhalen te vertellen en vragen te stellen. 

En ja, waarschijnlijk ben ik nog steeds een beetje te veel. Mooi! Dan ben ik in ieder geval weer mezelf. Misschien heb ik mezelf tijdens die vijfeneenhalf jaar namelijk helemaal niet opnieuw uitgevonden. Misschien heb ik mezelf gewoon teruggevonden.

En dat avontuur waar dat meisje zo ongeduldig op zat te wachten? Volgens mij zat ik er al die tijd middenin. En is het nog lang niet afgelopen. 

@ Udritcha Millerson-Richard is een gedreven vrouw die gelooft dat iedereen een plek verdient om gehoord te worden. Met haar open blik en achtergrond in sociaal-cultureel werk zoekt ze als mediaspecialist in spé steeds naar manieren om ruimte te bieden aan nieuwe perspectieven en om verhalen tot hun recht te laten komen.